على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

685

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و خاموشى . بىزحمت ( bi - zahmat ) ص و م ف . پ . سهل و آسان و نادشوار . بيزر ( bayzar ) ا . ع . كدنگ گازران . ج : بيازر ( bay zer ) . بىزر ( bi - zar ) ص . پ . بىپول . و گدا و درويش . و حريص . بيزرة ( bayzarat ) ا . ع . عصاى ستبر . ج : بيازر . بىزرخريد ( bi - zar - xarid ) ص . پ . ميسر شدهء بدون خريدن . بىزرى ( bi - zari ) ا . پ . مفلسى . و بىپولى . بىزنگ ( bi - zang ) ص . پ . بدون زنگ و صيقل‌دار . بىزن و فرزند ( bi - zano - farzand ) م ف . پ . بدون عيال و اطفال . بىزنهار ( bi - zenh r ) ص . پ . بىامان و كسى كه بوى امنيت داده نشده باشد . بىزنى ( bi - zani ) ا . پ . عذوبت و ناكدخدائى . بىزوال ( bi - zav l ) م ف . پ . بدون تغيير و تغييرناپذير . و ابدى و دائمى . بىزور ( bi - zovr ) ص . پ . ضعيف و ناتوان و بىقدرت . بيزون ( bizovn ) ا . پ . گاو دشتى . بىزهره ( bi - zahre ) ص . پ . خوش خلق . و صبور و بردبار . و بدون تعب و خجلت . بىزيب و زينت ( bi - zibo - zinat ) ص . پ . زشت و بىظرافت و بىلطافت . بيزيدن ( bizidan ) و ( beyzidan ) ف م . پ . بيختن . بىزين ( bi - zin ) ص . پ . اسب لخت . بيژن ( beyjan ) ا خ . پ . پسر گيو و برادرزادهء رستم . بيژن‌وار ( beyjan - v r ) ص . پ . شجاع . بيژه ( beyje ) ص . پ . خالص و بىآميزش و بىغش . و خاص و خاصه . بئس ( be's ) ا . ع . بلا و سختى . و بنات بئس : سختى و كار سخت و دشوار . و امر بزرگ . و عذاب بئس : عذاب سخت . بئس ( be'sa ) و ( baesa ) و ( beesa ) و ( beasa ) و ( baasa ) ع . كلمه‌ايست كه در ذم استعمال مىشود - بر خلاف نعم يق بئس الرجل زيد : بد مردى است زيد . و بئست المراة هند : بد زنى است هند . و گفته‌اند هو فعل ماض لا ينصرف و الرجل و المراة را فاعل بئس دانند . و زيد و هند را گويند يا مبتدائى است كه خبر بر وى مقدم شده و يا خبر آن محذوف است . و بئس القرين : همنشين بد . و بئس المصير : دوزخ . بئس ( baes ) ص . ع . دلاور يق رجل بئس . و سخت فى قراءة البعض عذاب بئس يعنى عذاب سخت . بيس ( bays ) ا خ . ع . ناحيه‌اى در اندلس . بيس ( bays ) م . ع . باس على الناس بيسا ( از باب ضرب ) : تكبر كرد بر مردم . و آزار كرد ايشان را . بىساختگى ( bi - s xtegi ) ا . پ . صداقت و راستى . و ساده‌دلى . و بىتزويرى . بىساخته ( bi - s xte ) ص . پ . بىآرايش و بىزينت . و بىتزوير . و ساده‌لوح . بىساز ( bi - s z ) و بىساز و سامان ( bi - s zo - s m n ) ص . پ . ناآماده و غير مستعد و نامهيا . و بىفايده . بىسامان ( bi - s m n ) ص . پ . بىترتيب و بىخانمان . و كسى كه اسباب معيشت نداشته باشد . و بىآرام و پريشان و مضطرب . و فقير . و شرور . و احمق . و سر بىسامان : بىمغز و احمق و نادان . بىسامانى ( bi - s m ni ) ا . پ . بىمعيشتى و درويشى و مفلسى . و پريشانى و بدبختى . بيسان ( bays n ) ا خ . ع . دهى در شام . بىسبب ( bi - sabab ) م ف . پ . بىجهت و بىدليل و بلاژ و بلاش . بىسپاس ( bi - sep s ) ص . پ . بىوفا و نمك به حرام و ناسپاس . بيست ( bist ) ص . پ . عقد سوم از عقود اعداد يعنى دو دفعه ده . بيست ( bist ) ص . پ . آزارديده و زيان يافته . بيست ! ( beyst ) پ . كلمهء امر از ايستادن يعنى بر پا شو . و درنگ كن و بمان . بيستاخ ( bist x ) ص . پ . گستاخ و بىادب و بىشرم و بىحيا . بيستار ( beyst r ) ا . پ . مرادف فلان و به همان يعنى چون نام كسى و يا چيزى را بطور مبهم خواسته باشند بيان كنند اين كلمه را ذكر مىكنند . و فلان و به همان و بيستار مىگويند . و نيز بيستار : افزون و زياد . بىستارگان ( bi - set reg n ) ص . پ . شب بىستارگان : شبى كه در آن ستاره‌ها نمايان نباشند . بىستاره ( bi - set re ) ص . پ . بدبخت و بىطالع . و بدون ستاره . بيستگانى ( bistg ni ) ا . پ . مواجب و جيره و ماهيانه و هر چيزى كه جهت مردم لشكرى و نوكر مقرر كرده باشند . بيستگى ( bistagi ) ا . پ . عدم عقوبت . و عدم سياست . و بيمارى جذام . بيستم ( bistom ) ص . پ . چيزى كه در مرتبهء بيست واقع شده باشد . بيستون ( bistun ) ا خ . پ . كوهى نزديك كرمانشاهان . و آسمان .